Ciekawostki o grzybach, dla dzieci

Do tematu grzybów zainspirowała mnie wystawa „Co wiemy o grzybach?” w Muzeum Łowiectwa i Jeździectwa w Parku Łazienkowskim, którą niedawno odwiedziłam. Można ją jeszcze obejrzeć do 18 listopada. W ramach akcji darmowy listopad, wejście jest gratis.

Co wiemy o grzybach?

Po pierwsze grzyby to nie rośliny i daleko im też do zwierząt. Nie mają kwiatów, liści, ani korzeni. Grzyby to oprócz naziemnej części, którą widzimy w lesie, system nitek/strzępek zwanych grzybnią ciągnących się w podłożu, na którym rośnie grzyb.

Wiele grzybów rośnie w symbiozie tylko z konkretnym rodzajem drzewa. Grzyb czerpie pokarm z korzeni drzewa, a w rewanżu dostarcza wodę wraz z solami mineralnymi, których drzewo potrzebuje do wzrostu. Wiedza o tym, z którymi drzewami grzyby szczególnie się lubią pozwala nam łatwiej określić co spotkaliśmy podczas leśnej wędrówki.

Ostatnie badania dowodzą, że grzyby posiadają wiele składników mineralnych oraz witaminę D, o którą w czasie jesienno-zimowym szczególnie trzeba zadbać. Zatem zbierajmy grzyby, suszmy na słońcu i stosujmy w wersji dla dzieci jako dodatek do mięs, makaronów czy risotto. Co ciekawe naukowcy dowodzą teraz, że już kilku sekundowe naświetlanie grzybów promieniami UV powoduje wytworzenie witaminy D nawet w grzybach hodowlanych. Przyswajalność witaminy D z grzybów jest duża, straty związane z przechowywaniem i obróbką termiczną są niewielkie, zatem można chyba uznać grzyby jako dobry zamiennik pigułek aptecznych.

Ciekawostki o grzybach

Wyśmienitym źródłem ciekawostek o grzybach, które zainteresują dzieci jest książka „Grzyby. Dziwne fakty  z życia grzybów, o których nie mieliście pojęcia” napisana przez Lilianę Fabisińską.

Poniżej przytoczę kilka z nich i mam nadzieję narobię smaku na odkrywanie więcej.

Dlaczego muchomor ma białe kropki na kapeluszu?

Można powiedzieć, że muchomor „wykluwa się z jajka” i te białe kropki to pozostałość po rozerwanej osłonce.

Co to są czarcie kręgi, czyli grzyby rosnące w kształcie koła?

W przeszłości przypisywano im nadprzyrodzone moce – były miejscem, w którym tańczyły elfy w księżycowe noce, miejscem spotkań czarownic na sabatach albo że powstawały przez uderzenie ognistym smoczym ogonem. Dziś wiemy, że to wszystko to bujdy. Grzybnia niektórych grzybów kapeluszowych (np. muchomory, kurki i czubajki kanie) rozrasta się jednocześnie we wszystkich kierunkach tworząc koło. Grzyby wyrastają zawsze na brzegach grzybni i stąd taki kształt. Podobno największym czarci krąg jaki znaleziono miał średnicę 600 metrów.

Czy grzyby mogą być drapieżnikami?

Owszem. Przykładem jest boczniak ostrygowaty, który rośnie na butwiejącym drewnie. Żywi się nicieniami zamieszkującymi próchniejące pnie drzew. Wydziela toksyny, które paraliżują ofiarę, a następnie przenikają i trawią ją.

Ale to nie wszystkie sekrety, jakie kryją w sobie grzyby. Jest ich naprawdę wiele, naukowcy wciąż odkrywają ich tajemnice. Inne ciekawostki, potencjalnie interesujące dla młodszych to:

Miąższ hubiaka pospolitego (z grupy grzybów nazywanych potocznie hubami) wykorzystywano do rozniecenia ognia, a jego struktura podobna do filcu wykorzystywana była do szycia kapeluszy, kamizelek czy kapci. Ponadto jego właściwości higroskopijne i antybiotyczne pozwalały na wykorzystanie hubiaka jako opatrunek tamujący krew. Białoporek brzozowy wykorzystywany był natomiast jako uszczelka, ostrzałka do noży, czy papier ścierny. Hubiaka i białoporka powszechnie używano do ścierania tablic szkolnych, zamiast dzisiejszej gąbki. Inne rodzaje hub używano jako barwniki tkanin, zamienniki herbat czy kawy, a nawet piwa. Fascynująca jest ta różnorodność zastosowań. Do zapamiętania… Bo może kiedyś przyda się podczas wyprawy survivalowej.

Teraz zejdźmy na ziemię…

Czy wiesz, że komary lubią składać jaja w borowikach (prawdziwkach)? Im większy grzyb tym większa szansa, że komary zabierzemy do domu. Z tego powodu borowiki najlepiej zbierać, gdy są jeszcze nieduże. A gdy okażą się niedobre do zjedzenia, czyli za duże i z larwami komarów, to możesz go wykorzystać jako barwnik. Podobno barwi na ładny zielony kolor. Inny rodzaj borowika – borowik ceglastopory może pochwalić się barwami tęczy. Spód, czyli rurki normalnie są czerwone, gdy robi się zimno stają się pomarańczowe, a gdy przetniesz miąższ stanie się on natychmiast niebieski. Feeria barw!

A gdy spotkasz białego dużego grzyba, podobnego do pieczarki z chropowatą wierzchnia częścią owocni (np. purchawka olbrzymia), to ją rozdepcz butem, a zobaczysz jak wybuchnie w powietrze chmura zarodników, z których mają powstać kolejne purchawki. Wewnątrz purchawicy olbrzymiej może znajdować się nawet kilkanaście miliardów zarodników.

Sromotnik bezwstydny, to grzyb, którego warto znać. Śmierdzi tak jak padlina czy szambo. Nam się to nie spodoba, ale muchom i innym owadom i owszem. Cel jest jeden – przyciągnąć różne żyjątka leśne,  tak aby rozprzestrzeniły zarodniki w inne miejsca. Ale to nie wszystko – grzybnia sromotnika nierzadko tworzy w podłożu niteczki na odległość kilkuset metrów.

Inny grzyb, który każdy powinien umieć rozpoznać to muchomor sromotnikowy, który jest silnie trujący. Kapelusz jest zazwyczaj w kolorze zbliżonym do oliwkowego, ale może mieć również inne kolory. Pachnie mdło i przypomina woń starego miodu. Można zrobić mu zdjęcie, nie ma potrzeby by go dotykać, ani niszczyć. Jak już wiecie grzyby żyją w symbiozie z drzewami (nazywa się to mikoryzą), są pokarmem dla zwierząt leśnych i niech tak zostanie.

Tyle ciekawostek. Mam nadzieję, że zachęciłam do poznawania innych faktów o grzybach. Najlepiej jednak sprawdzać informacje doświadczając samemu, w realu. Zatem pakuj plecak i ruszaj w las. A kilka wskazówek jak się do tego przygotować znajdziesz we wpisie Wyprawa na grzyby do lasu.