fbpx
bazie, kotki, bagniątka z wierzby
O przyrodzie

Ciekawostki o wierzbie

Wierzba płacząca, kotki, bazie to chyba pierwsze skojarzenia jakie pojawiają się w głowie na myśl o wierzbie. Mnie jeszcze przychodzi na myśl pomnik znajdujący się w Łazienkach Królewskich w Warszawie, który ukazuje Fryderyka Chopina siedzącego w cieniu takiej wierzby. Ale czy to wszystko co o wierzbie można powiedzieć? Nie! I poniżej postaram się to udowodnić.

krajobraz polski z wierzbami

Jak rozpoznać wierzbę?

Wierzbę rozpoznamy przede wszystkim po jej kotkach, inaczej zwane baziami. Wierzba jest jednym z pierwszych drzew, które zakwitają wczesną wiosną i czyni to zanim pojawią się na niej pierwsze liście. Bazie, czyli kwiaty wierzby są puchate, milusie i chyba nikt nie przejdzie obok nich obojętnie 🙂

Wierzby mogą mieś postać drzewa, krzewu a nawet krzewinki. Bardzo lubią wilgotne tereny dlatego zazwyczaj spotkać je można w pobliżu wód stojących lub płynących. W poprzednich wiekach sadzono je na miedzach rozdzielających pola oraz wzdłuż dróg tworząc malownicze aleje, znane nam z malarskiej twórczości.

W Polsce dziko rośnie 28 gatunków wierzb. Jednak najbardziej rozpoznawalną w polskich krajobrazach jest ogławiana wierzba biała. Poprzez okresowe przycinanie młodych pędów, drzewo to otrzymuje charakterystyczny wygląd przypominający dużą głowę zakończoną rozwichrzonymi włosami. Inna jej odmiana to wierzba płacząca, która często sadzona jest jako dekoracyjne drzewo w parkach i ogrodach tworząc równie nastrojowe krajobrazy.

Wierzba to drzewo symboliczne

Wierzby jako stały element polskiego krajobrazu stały się tematem różnych skojarzeń, wierzeń i wpisały się w polską tradycję.

Wierzba symbolem płodności i zapowiedzią zdrowia

Pojawiające się na gałązkach wierzby kwiaty zebrane w puszyste kotki to przejaw przyrody budzącej się z zimowego snu. To widoczne odradzenie się przyrody po zimie przez wieki wpisało się w polską kulturę jako symbol zmartwychwstania, życia i płodności.

Gałązki z puszystymi kotkami zwane także baziami czy bagniątkami są uwielbiane przez dzieci. Nic dziwnego, bo ich puszyste futerko może kojarzyć się tylko z pozytywnymi odczuciami.

Przez wieki bazie wpisały się w różne obrzędy Świąt Wielkanocnych. Są obowiązkowym elementem palmy wielkanocnej, co miało zapewnić domownikom dostatek, płodność i zdrowie.  Wierzono, że połknięcie bazi poświęconych palemek będzie dodatkowym gwarantem zdrowia i w szczególności uchroni od wszelakich chorób gardła. Natomiast wierzbowe witki wykorzystywane były jako atrybut w zabawach w poniedziałek wielkanocny. Dzieci smagały się takimi witkami po nogach. Był to zwyczaj praktykowany już za czasów słowiańskich, kiedy to żegnano w ten sposób zimę i witano wiosnę. Później chrześcijaństwo przejęło ten zwyczaj i nadało mu inny sens związany z cierpieniem Jezusa.

Wierzba u Słowian

Słowianie wierzyli, że wierzby zamieszkiwane są przez diabły, które o różnych porach dnia i nocy uprzykrzały życie przechodzących nieopodal ludzi. Skojarzenia te mogły wziąć się m.in. z faktu, że stare połamane przez wiatr drzewa zamieszkiwane były m.in. przez sowy pójdźki, których nocne wołanie kojarzone były z powiedzeniem “pójdź, pójdź w dołek pod kościołek” i tłumaczone jako zła wróżba a nawet zapowiedź rychłej śmierci. Te wierzenia i skojarzenia dot. wierzb mogły również przyczynić się do powstania takiego powiedzenia – śmieje się jak diabeł w suchej wierzbie.

Praktyczne zastosowania wierzby

palemka wielkanocna

Palmy wielkanocne

Gałązki z baziami są nieodłącznym elementem palmy wielkanocnej święconej w kościołach w poprzedzającą Wielkanoc Niedzielę Palmową nazywaną również Niedzielą Wierzbową. Żywe gałązki z baziami symbolizują w niej siły witalne, odradzające się życie i zapowiedź kwitnienia i owocowania. Ogólnie rzecz ujmując bazie w palemce mają gwarantować zdrowie i dobre życie. Poświęcone palmy przechowywane były w domach do następnego roku, ale kilka bazi musiało zostać rzucone na pierwsze zaorywane pole, do gniazd kaczek czy uli, aby zapewnić gospodarzowi dobre plony w nadchodzącym roku.

Właściwości lecznicze wierzby

Wierzba od wieków stosowana była na różne dolegliwości. Już w I wieku n.e  grecki lekarz Dioskurides pisał o jej właściwościach leczniczych. Przez wieki stosowana była jako lek przeciwgorączkowy, na reumatyzm czy też jako środek na trudno gojące się rany. W XIX wieku wyizolowano z wierzby salicynę, której odpowiednik uzyskany drogą chemiczną odtąd gości w prawie każdej domowej apteczce w postaci aspiryny. Należy jednak pamiętać, że aktualne badania naukowe nie zalecają stosowania salicylanów u dzieci poniżej 12 roku życia, a w niektórych opracowaniach nawet 16 roku życia.

Dekoracje z wierzby

Z racji elastyczności młodych gałązek i stosunkowo miękkiego drewna, przez wieki wierzba znalazła wiele praktycznych zastosowań w codziennym życiu.

Po pierwsze – dekoracje z wikliny

Najbardziej popularnym wykorzystaniem młodych gałązek wierzbowych jest wikliniarstwo, czyli tworzenie ze specjalnie spreparowanych gałązek wierzbowych różnorodnych dekoracji i przedmiotów użytkowych typu koszyki czy meble. Proces przygotowania gałązek wierzby do dalszej obróbki jest skomplikowany i długotrwały, zatem zainteresowanych odsyłam do opracowań o wikliniarstwie.

Ogrodowe budowle z wierzby

Zdecydowanie bardziej wykonalnym projektem z wykorzystaniem wierzby są wszelkie ogrodowe konstrukcje. Jeśli jesteście szczęśliwymi posiadaczami ogródka czy działki to możecie utworzyć z wierzby ogrodowe tunele, płotki lub schronienia niczym igloo lub tipi. Takie naturalne konstrukcje  będą fajnym miejscem do dziecięcych zabaw. Wsadzone do ziemi gałązki wierzbowe, przy zachowaniu odpowiedniej wilgotności podłoża, w końcu puszczą listki i stworzą klimatyczny zakątek w ogrodzie.

schronienie dla dzieci z wierzby

W sumie to takie wierzbowe schronienie można również znaleźć w naturze, gotowe do wykorzystania. W tym celu najlepiej udać się do parku albo nad rzekę i poszukać wierzby płaczącej. Jej gałęzie sięgające ziemi tworzą blisko pnia przestrzeń idealną do kryjówek i dziecięcego spiskowania.

Wierzbowy gwizdek, flet

Ciekawy sposób na wykorzystanie gałązek wierzby znalazłam w książce Mrówka Zofia opowiada o kwiatach, drzewach, jagodach i grzybach (więcej o książce dowiesz się z tego wpisu). Jest tam opisana instrukcja wykonanie fletu z gałązki wierzbowej.

instrukcja gwizdka z wierzby z Mrówka Zofia...

Trąbka z wierzby

Inną opcją do wykonania z gałązek wierzbowych jest trąbka. Instrukcję jej wykonania znalazłam na stronie Pracowni Instrumentów Ludowych, który w skrócie przedstawia się tak: Potrzebujemy do wykonania tego instrumentu grubszych gałęzi wierzbowych o średnicy ok 5cm. Należy ostrożnie zdjąć z nich korę naciętą skośnie. Następnie należy zwinąć ją w kształt trąbki i spiąć np. ostro zakończonymi patyczkami lub wykałaczkami. Ustnik należy należy wykonać w następujący sposób – cieńszą witkę wierzbową naciąć w kształt języka węża i delikatnie zdjąć korę opukując ją trzonkiem noża. Tak powstały stroik dołączamy do naszej trąbki. Według opisu najlepiej wykonać ten instrument w maju/ czerwcu, bo wtedy łatwo odchodzi kora. Jeszcze takiej nie wykonałam, ale na pewno spróbuję.

Własna twórczość

Wierzba jest bardzo waleczna, rośnie szybko i nie poddaje się nawet, gdy co roku podjadana jest przez bobry. Obserwuję takie wierzby, które ewidentnie są przysmakiem bobrów i są notorycznie ścinane. Nie poddają się jednak i co roku odbijają i wypuszczają piękne długie gałęzie. 

Takie gałęzie są świetnym materiałem do tworzenia dzid, łuków czy innych przedmiotów do dziecięcych zabaw.

dzieciecy luk DIY

Wielkanocne inspiracje

Bazie fajne są, to już ustaliliśmy 🙂 Zatem kolejna aktywność jaką wam proponuję będzie właśnie dotyczyć milusińskich kotków. Na pewno praca z nimi pozytywnie wpłynie na samopoczucie artysty. Bo jak się nie odprężyć dotykając czegoś takiego miłego i puchatego. Po instrukcję wykonania takiej kartki/ laurki/ dekoracji zajrzyjcie do tego wpisu.

kartka wielkanocna z baziami

Farby z wierzby

I w końcu z wierzby możemy pokusić się o uzyskanie ciekawego koloru do zabarwienia tkanin lub pisanek. Powstać ma z niej kolor cielisty przechodzącego w kolor żółto-pomarańczowo-cielisty 🙂 Opis eksperymentów Oli z Dzikie Barwy nie pozostawia złudzeń, że jest to proces bardzo czasochłonny i ta opcja jest zdecydowanie dla wytrwałych.

Gruszki na wierzbie – o co chodzi?

Kończąc już temat wierzby rozszyfruję jeszcze zagwozdkę o gruszkach na wierzbie. Znacie powiedzenie o obiecywaniu gruszek na wierzbie, prawda? Czy aby na pewno oznacza to obiecywanie czegoś niemożliwego do spełnienia…? Co do tego, że owoce wierzby zdecydowanie nie przypominają gruszek jesteśmy zgodni. Owoce wierzby mają postać małych torebek z ukrytymi w środku nasionami a la puszek rozsiewanymi przez wiatr. Ale istnieje w przyrodzie też takie drzewo, którego liście wyglądają jak liście wierzby białej, ale wierzbą nie jest. Jest to grusza wierzbolistna. Ma liście jak wierzba, ale owoce tworzy w kształcie gruszki, niejadalne dla nas. No i zagadka rozwiązana 😊  

A po inne ciekawostki przyrodnicze zajrzyj do zakładki O przyrodzie

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

dwa × 4 =